• DIAGNOZA l TERAPIA LOGOPEDYCZNA

30 – 38% dzieci doświadczających trudności w szkole to dzieci z wadami wymowy. Prawie wszystkie napotykają trudności w nauce czytania i pisania – czytają i piszą tak, jak mówią. Problemy te dotyczą zwykle najtrudniejszych dla dziecka głosek sz, ż, cz, dż, r, a przejawiają się zastępowaniem ich głoskami: s, z, c, dz, l. Dzieje się tak najczęściej, gdy wymowa tych głosek nie jest jeszcze dobrze utrwalona. Musimy dać dzieciom czas na automatyzację poprawnej wymowy. Mowa pisana jest bowiem procesem wtórnym do mowy fonicznej. Pewne zjawiska dotyczące systemu językowego odzwierciedlają się bardziej w piśmie niż w mowie, dlatego niektóre dzieci po zakończeniu terapii logopedycznej piszą z błędami odzwierciedlającymi wyrównaną już wadę wymowy. Aby zatem ułatwić dzieciom start szkolny, należy wcześniej objąć opieką logopedyczną te dzieci, które u progu nauki szkolnej nie nabyły jeszcze sprawności artykulacyjnej. Wskazane jest by sześciolatek, który nie wymawia jeszcze głosek sz, ż, cz, dż, r uzyskał pomoc i właściwą stymulację usprawniającą wy mowę.

Należy pamiętać, że wymowa jest tylko efektem bardziej złożonego procesu, jakim jest mowa. Mowa rozwija się dzięki dialogowi dziecka i osoby dorosłej. To dorosły rozmówca dziecka rozwija jego słownictwo i zasób wiadomości ogólnych, uczy poprawnych konstrukcji gramatycznych, kształtuje myślenie słowno – pojęciowe i przyczynowo – skutkowe. Te umiejętności rozwijane stopniowo w okresie przedszkolnym, podlegają dalszemu ukierunkowaniu poprzez działalność dydaktyczną szkoły.

Pamiętając o tym, że na swój sukces szkolny dziecko pracuje zanim przestąpi próg szkoły, należy zapewnić właściwą opiekę logopedyczną każdemu dziecku, zwłaszcza gdy rozwój tak ważnej funkcji poznawczej, jaką jest mowa, ulega opóźnieniu lub zaburzeniu.

Dzieci, które trafiają do naszej poradni diagnozowane są w zakresie:

- słuchu fonemowego;

- sprawności narządów artykulacyjnych;

- realizacji danej głoski w wyrazach w różnych pozycjach: nagłosie, śródgłosie, wygłosie;

- cech mowy tj.: nastawienie głosu, proces oddychania, tempo mowy, intonacja itp.;

- umiejętności budowania wypowiedzi poprawnych pod względem gramatycznym i składniowym;

- umiejętności czytania, o ile dziecko jest w wieku szkolnym.

Postępowanie diagnostyczne pozwala nam ustalić:

- jakie głoski są: zniekształcone, substytuowane (zastępowane innymi), a których brak w wypowiedziach;

- jaka terapia będzie konieczna;

- jak często i jak długo mają być prowadzone zajęcia;

- jakie dźwięki należy korygować w jakiej kolejności.

Wady wymowy określane są w terminologii logopedycznej i foniatrycznej mianem dyslalii i są symptomem zaburzenia rozwoju mowy, dotyczącym tylko jednego aspektu języka, a mianowicie strony artykulacyjnej. Trudności artykulacyjne znacznie zmniejszają zrozumienie wymowy dziecka.

Najczęściej spotykamy zaburzenie mowy. jakim jest dyslalia jednoraka, czyli nieprawidłowa wymowa pojedynczego dźwięku. Nierzadko występuje dyslalia wieloraka oznaczająca trudności w realizacji (opuszczanie lub zastępowanie) kilku dźwięków.

Podczas diagnozy i terapii dochodzimy do wyjaśnień przyczyn i trudności, które powodowane są zwykle przez:

- zaburzenia słuchu fonemowego, powodujące trudności audytywnym (słuchowym) ujmowaniu dźwięków;

- nie zwracanie uwagi na wymowę;

- obniżony poziom inteligencji;

- anatomiczne uszkodzenie obwodowych organów mowy (przede wszystkim anomalie w zakresie uzębienia – wady zgryzu, krótkie wędzidełko, stan podniebienia);

- słaba sprawność narządów mowy.

W naszej placówce logopedzi prowadzą terapię logopedyczną dla osób z następującymi zaburzeniami mowy:

- dyslalia;

- jąkanie –zaburzenie płynności mowy;

- afazja – zaburzenia natury centralnej np. powstałych w wyniku wylewów;

- oligofazja – mowa osób z upośledzeniem umysłowym

- dyzartria – zaburzenie mowy powstałe na skutek uszkodzenia ośrodków i dróg unerwiających narządy mowy np. w wyniku mózgowego porażenia dziecięcego;

- dyzglosja – zniekształcenie dźwięków mowy na skutek nieprawidłowości w budowie narządów mowy lub obniżonej słyszalności oraz prowadzą zajęcia z zakresu:

- kształtowania mowy osób z niedosłuchem i osób niesłyszących po wszczepach implantu ślimakowego.

Naszym zadaniem jest intensywna praca z dzieckiem, kształtowanie jego wymowy, poszerzanie zasobu słownikowego, kształtowanie umiejętności budowania wypowiedzi poprawnej pod względem gramatycznym i składniowym.

Aby uniknąć sytuacji, kiedy ta pomoc może być zbyt późno podjęta i zarazem może przynieść nikłe efekty – prowadzimy badania przesiewowe w przedszkolach i młodszych klasach tzw. pilotaże logopedyczne. W wyniku tych wstępnych badań możemy wyodrębnić dzieci z wadami wymowy wymagającymi intensywnej, natychmiastowej pracy lub korekty wad zgryzu. Dzięki tym pilotażom możemy nawiązywać kontakty nauczycielami i rodzicami, wyjaśniać przyczyny trudności oraz opracowywać formy postępowania logopedycznego i pedagogicznego.

Pracując w poradni z dzieckiem, pracujemy również z rodzicami, którzy w domu wykonują stosowne ćwiczenia z zakresu logopedii ze swoimi dziećmi. Nauczycielom zaś proponujemy prowadzenie pogadanek na tematy związane z rozwojem mowy dziecka i wskazujemy stosowne oddziaływania logopedyczne.

mgr Ewa Jaworska

mgr Edyta Kuncika

mgr Ewa Szczepan

• POMOC UCZNIOM ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W CZYTANIU I PISANIU

Do poradni zgłaszają się uczniowie wszystkich etapów edukacyjnych z poważnymi trudnościami w czytaniu i pisaniu. Najczęściej problemy dotyczą zarówno błędów ortograficznych, jak i strony graficznej pisma. Z tych powodów uczniowie wkładając wiele wysiłku w uczenie się – nie osiągają spodziewanych efektów. Najpoważniejsze trudności czekają ich w trakcie egzaminów i sprawdzianów kompetencji. Uczniom oferujemy szczegółowe badania diagnostycznej w poradni i zestawy ćwiczeń do wykonania w domu.

Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu obejmują trzy płaszczyzny zaburzeń:

- dysgrafia – zaburzenia strony graficznej pisma;

- dysortografia – trudności w pisaniu, przejawiające się w popełnianiu różnego typu błędów;

- dysleksja – specyficzne trudności w czytaniu.

Terminem używanym powszechnie na określenie powyższych zaburzeń jest dysleksja rozwojowa. W naszej poradni diagnozujemy, orzekamy oraz zajmujemy się terapią uczniów z dysfunkcjami o charakterze dysleksji rozwójowej.

Trudności dyslektyczne, dysgraficzne i dysortograficzne ujawniają się po rozpoczęciu nauki czytania i pisania. Jednakże, kiedy analizujemy wcześniejszy rozwój psychomotoryczny dzieci dyslektycznych zauważamy, że w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym motoryka oraz mowa tych dzieci rozwijały się zbyt wolno, natomiast w wieku przedszkolnym występowały oprócz wad wymowy także opóźniony rozwój percepcji i pamięci słuchowej (np. trudności z zapamiętywaniem piose nek, wierszy i rozumieniem słownych poleceń), opóźniony rozwój percepcji i pamięci wzrokowej (np. nieporadność w rysowaniu, problemy w konstruowaniu budowli z klocków), zaburzenia motoryki (np. trudności w opanowaniu czynności samoobsługowych i grafomotorycznych), opóźniony rozwój orientacji w schemacie ciała (mylenie stron i kierunków). Dlatego bardzo istotnym etapem diagnozy jest rozmowa z rodzicami dotycząca rozwoju dziecka.

W przypadku, gdy powyżej wymienione symptomy występowały w rozwoju dziecka, sugeruje nam to. że jest to dziecko „ryzyka dysleksji” i powinno być objęte wczesną pomocą logopedyczną oraz pedagogiczną ukierunkowaną na stymulację rozwoju zaburzonych i opóźnionych funkcji. Wczesne oddziaływanie pedagogiczne może spowodować likwidację lub zmniejszenie tych opóźnień oraz umożliwia lepszy start i naukę w szkole. Znaczącą rolę w usuwaniu przyczyn i skutków ma praca wyrównawcza na terenie domu. Dlatego współpracując z rodzicami udzielając wskazówek, oferujemy programy pracy, rozmawiamy o właściwym podejściu wychowawczym i staramy się wspierać rodzinę w tym działaniu.

Badania psychologiczno – pedagogiczne oraz opinia nauczyciela – polonisty pomagają nam rozpoznać, który analizatorów funkcjonuje nieprawidłowo i jest przyczyną trudności dydaktycznych. W wyniku badania psychologicznego otrzymujemy informacje dotyczące rozwoju dziecka, jego sprawności intelektualnych. Pozwala nam to na właściwą ocenę funkcji odpowiadających za proces czytania i pisania, tj. percepcji i pamięci wzrokowej oraz słuchowej, motoryki, integracji percepcyjno – motorycznej, lateralizacji, orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, a także funkcji językowych. Natomiast w badaniu pedagogicznym rozpoznajemy postępy i trudności w uczeniu się, motywację i warunki uczenia się.

Informacja o wyniku badań określa możliwości i ograniczenia psychomotoryczne oraz intelektualne dziecka, zawiera wskazania do pracy z dzieckiem. Pozwala to na tworzenie odpowiednich programów postępowania terapeutycznego. Każdy uczeń i jego rodzic otrzymuje informację, dotyczącego tego jaki sposób można:

- jak usprawnić nieprawidłowo funkcjonujące analizatory;

- utrwalić poprawną pisownię i usprawnić technikę czytania;

- ćwiczyć i rozwijać pamięć;

- usprawnić technikę uczenia się.

Opinia dotycząca dysleksji rozwojowej upoważnia do dostosowania wymagań edukacyjnych i warunków egzaminacyjnych do możliwości i ograniczeń ucznia ze specyficznymi trudnościami w nauce czytania i pisania, w tym do indywidualnej oceny prac pisemnych ucznia

Opinia w sprawie dysleksji znacznie ułatwia funkcjonowanie uczniów i w trakcie nauki w szkole. Zaletą tego dokumentu jest wskazanie, iż ocena poziomu ortografii jest tylko jednym z pięć aspektów oceny prac pisemnych.

Diagnozując dzieci dochodzimy do przekonania, że w profilaktyce dysleksji ogromne znaczenie ma wnikliwa obserwacja rozwoju psychoruchowego dzieci od lat najmłodszych, a także w trakcie nabywania przez nie umiejętności czytania i pisania. Wcześnie podjęta zaplanowana i intensywna praca z dzieckiem przyniesie pozytywne efekty. Dlatego też niezwykle ważną rolę odgrywa współpraca z rodzicami i nauczycielami.

Po doświadczeniach nabytych w trakcie kilkuletniej pracy z młodzieżą dyslektyczną sądzimy, że bez naszej pomocy wielu młodych ludzi nie wykorzystałoby swoich możliwości kształcenia.

mgr Ewa Szczepan

mgr Anna Domagała

mgr Katarzyna Tadra

• PORADNICTWO ZAWODOWE

Działalność poradni obejmuje również dział zawodoznawczy. Organizujemy spotkania warsztatowe w szkołach, mające na celu lepsze poznanie samych siebie. Pracujemy metodami aktywnymi, zwracając uwagę na przeciwwskazania zdrowotne, cechy charakteru, mocne strony osobowości, uzdolnienia i zainteresowania. Warsztaty umożliwiają podjęcie trafnych decyzji zawodowych. Forma spotkań jest bardzo atrakcyjna dla uczniów.

Poradnictwo zawodowe rozwijamy szczególnie w klasach trzecich gimnazjum i końcowych klasach ponadgimanzjalnych. Pomoc ma na celu wspólne planowanie kariery zawodowej, określenie mocnych i słabych stron ucznia oraz preferencji zawodowych i realne możliwości wykonywania zawodu.

System pomocy zawodoznawczej obejmuje również prelekcje i warsztaty dla rodziców oraz konsultacje dla nauczycieli. Pragniemy, by rodzice stali się ważnym ogniwem w edukacji swoich dzieci. Nawiązujemy stałą współpracę z wychowawcami klas.

U przypadku, gdy uczniowie nie są zdecydowani co do wyboru szkoły ponadgimnazajnej lub gdy rodzice nie potrafią im pomóc w tym wyborze, mogą skorzystać z indywidualnej porady zawodoznawczej i diagnozy na terenie poradni.

Pomagamy uczniom, którzy nie dostali się do wybranej szkoły lub przerwali naukę. Szczególną opieką obejmujemy uczniów z problemami zdrowotnymi, w których przypadku istnieją poważne przeciwwskazania i ograniczenia zawodowe. Istotne jest to, aby pomóc uczniom i rodzicom dokonać właściwego wyboru, nie zwiększając ryzyka dla ich zdrowia ani zagrożenia dla innych osób.

mgr Anna Domagała

mgr Katarzyna Tadra

• PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ

Poradnia oferuje również działalność profilaktyczną adresowaną dla dzieci i młodzieży szkolnej.

Statystyki dotyczące używania przez nieletnich alkoholu i innych środków odurzających, wzrost aktów agresji, przestępczości czy niszczenia własnej kariery szkolnej potęgują niepokój ludzi dorosłych.

Praca z dziećmi i młodzieżą uwzględnia stopień narażenia na dysfunkcje i wynikające z nich szkody. W populacji dzieci i młodzieży szkolnej najliczniejsza jest  grupa niskiego ryzyka, zwłaszcza w szkołach gimnazjalnych. Po wejściu w wiek dorastania niektórzy podejmują zachowanie ryzykowne stanowiąc grupę podwyższonego ryzyka.

Całość oddziaływań profilaktycznych ujęta jest w sposób integralny (obejmuje całego człowieka, wszystkie sfery rozwoju i koncentruje się na promowaniu haseł „Poczekaj do dorosłości”, „Masz na to czas” oraz „Wycofaj się, póki możesz”. Zajęcia, które prowadzimy mają atrakcyjną formę, gdyż wykorzystujemy w nich różnorodne metody aktywizujące oraz gry i zabawy dydaktyczne. Nasze spotkania służą budowaniu przekonań i systemu wartości młodych ludzi. Uczymy zdrowego stylu życia bez alkoholu, papierosów i narkotyków, jak również bez przemocy.

Zajęcia psychoedukacyjne dotyczą następujących aspektów :

1. Komunikacja interpersonalna.
2. Lepsze poznania i wyrażanie swoich emocji
3. Umiejętność budowania adekwatnej samooceny.
4. Umiejętność radzenia sobie ze stresem.
5. Umiejętność rozwiązywania kontaktów w sposób nieagresywny, przeciwdziałanie agresji i przemocy
6. Umiejętność asertywnej odmowy.
7. Konsekwencje użycia alkoholu i innych substancji uzależniających.

Realizujemy programy profilaktyczne różne programy opracowane przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów  Alkoholowych, Instytut Matki i Dziecka itp. oraz własnego autorstwa. Tworzymy scenariusze zajęć dla potrzeb konkretnych środowisk.

Poradnia bierze aktywny udział w kampaniach profilaktycznych organizowanych na terenie powiatu.

Ogromną rolę w profilaktyce odgrywają rodzice. Dlatego prowadzimy w szkołach pogadanki i warsztaty z zakresu profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania przemocy.

mgr Katarzyna Tadra

mgr Ewa Monika Szczepan